Oś czasu

Gmina Wyznaniowa Żydowska liczy obecnie około 700 członków. Prowadzi trzy Synagogi: Ortodoksyjną im. Nożyków, Reformowaną Ec Chaim i Synagogę w Jeszywas Chachmej Lublin. Gmina zatrudnia troje rabinów – Michaela Schudricha, który od 2004 roku pełni funkcję Naczelnego Rabina Polski, Stasa Wojciechowicza (od 2010) i Małgorzatę Kordowicz (od 2016).

Przy Gminie funkcjonuje mykwa, bractwo pogrzebowe Chewra Kadisza, Cheder i Szkółka Szabatowa, koszerny sklep oraz koszerna kuchnia i stołówka, dzienny klub opieki dla najmłodszych Drejdel i Klub Seniora.

Gmina to w pierwszej kolejności społeczność jej Członków.

Przewodniczącą obecnego Zarządu Gminy, wybranego w 2014 roku, została Anna Chipczyńska, wiceprzewodniczącym Lesław Piszewski, skarbniczką Anna Bakuła, w skład Zarządu wchodzą także: Anna Dodziuk, Grażyna Majer i Paweł Lewandowski.

Gmina Żydowska w Warszawie została reaktywowana Ustawą o stosunku państwa do gmin wyznaniowych żydowskich w RP z 20 lutego1997 (weszła w życie 11 maja 1997). W 2006 roku wspólnota żydowska w Polsce uchwaliła swoje prawo wewnętrzne. Obydwa dokumenty stanowią podstawę prawną funkcjonowania współczesnych gmin żydowskich w Polsce. Gmina jest moralnym i prawnym spadkobiercą przedwojennych gmin żydowskich.

 3b2

Chociaż Żydzi byli obecni na Mazowszu od XI wieku, a najstarszy dokument potwierdzający z całą pewnością ich obecność w Warszawie pochodzi z 1414 roku, historia warszawskiej samorządności żydowskiej zaczyna się w końcu XVIII wieku. Jeszcze ustawa z 1775 roku zachęcała Żydów do osiedlania się w całym województwie mazowieckim z wyłączeniem Warszawy, stąd pierwsze warszawskie społeczności znalazły swoje miejsce na Pradze, znajdującej się prawnie poza Warszawą. Tam też w 1780 roku Szmul Zbytkower dostał zgodę na założenie cmentarza. Stworzenie samorządu żydowskiego umożliwiła dopiero władza pruska – na przełomie XVIII i XIX wieku Żydzi dostali pozwolenie na osiedlanie się w Warszawie i powołanie dwóch gmin: warszawskiej i praskiej. Rozwój warszawskiej społeczności żydowskiej przypadł na wiek XIX. W 1856 roku, gdy naczelnym rabinem Gminy Warszawskiej został obrany Dow Ber Meisels, odsetek ludności żydowskiej wynosił już 26,5% ogólnej liczby mieszkańców stolicy.

W 1914 roku ludność żydowska w Warszawie liczyła 337 tysięcy (38,1% mieszkańców), a w okresie międzywojennym tutejsza gmina była największa w Europie. W dwudziestoleciu gminy żydowskie podlegały Ministerstwu Wyznań i Oświecenia Publicznego. Organizowały one życie religijne, utrzymywały rabinat, synagogi, domy modlitwy, mykwy, cmentarze, nadzorowały ubój religijny, szkolnictwo i działalność pomocową. 50-osobowa Rada Gminy w Warszawie pochodziła z wyboru, a spośród siebie wybierała 15-osobowy Zarząd.

Ostatnim prezesem Gminy Żydowskiej przed Zagładą był Adam Czerniaków, mianowany na to stanowisko przez prezydenta Warszawy Stefana Starzyńskiego 23 września1939 roku w miejsce Maurycego Mayzla, który opuścił kraj. Po zajęciu miasta przez Niemców Czerniaków 6 października 1939 roku stanął na czele Judenratu. Pozostał na tym stanowisku do 1942 roku. W akcie bezsilności i niezgody na tzw. wielką akcję likwidacyjną popełnił samobójstwo 23 lipca 1942 roku.

W 1946 roku żydowska ludność Warszawy liczyła 18 tysięcy. Powojenną organizacją, mającą na celu zaspokojenie potrzeb religijnych Żydów, był Związek Religijny Wyznania Mojżeszowego w Polsce, powołany w sierpniu 1949 roku. Związek podlegał Urzędowi do Spraw Wyznań Ministerstwa Spraw Wewnętrznych. Działalność Związku była stopniowo ograniczana, a liczba jego członków zmniejszała się w wyniku kolejnych fal emigracji – na początku lat 70. zmalała z pięciu tysięcy do dwóch tysięcy osób. Mimo to wciąż podejmowane były próby utrzymania warunków sprzyjających kultywowaniu życia religijnego, prowadzeniu działalności opiekuńczej i konserwacji dziedzictwa materialnego.