Parsza

Parsza Wajelech
Nasza Parsza zaczyna się od jednej z najbardziej niezwykłych sekwencji w literaturze. Mosze budzi się w dniu swojej śmierci, nadal w pełni posiadania wszystkich swoich mocy. Jest jednak pozbawiony misji swojego życia. Po drugiej stronie Jordanu, setki metrów dalej, Erec Israel czeka na nowe pokolenie Izraelitów. Po tej stronie góry Nibo, na Mosze czeka jego grób. Po życiu polegającym na spełnianiu woli B!ga, prowadząc Dzieci Izraela do Ziemi Izraela, Mosze musi teraz zaufać misji przywódcy Jehoszui i wypełnić wolę B!ga, nie prowadząc dzieci Izraela do Ziemi Izraela. Nawet w ostatnim dniu swojego życia Mosze wciąż uczy się nowych sposobów służenia B!gu. W tym tygodniu Mosze pokazuje nam, że dopóki nie wydamy ostatniego tchnienia, wciąż mamy szansę na rozwój.
Rabin Yehoshua Ellis
Parsza Nicawim
„Nicawim” jest ostatnią parszą z cyklu „Szewa denechamata”, siedmiu sobót pocieszających od Tisza be Aw do Rosz Haszana. Parsza zawiera ostatnie przemówienie Mojżesza do nowego pokolenia Izraelitów, które stoi u bram Ziemi Obiecanej. Dramat życia najważniejszego przywódcy narodu Izraela sięga zenitu w pierwszych wersetach parszy, gdzie mówi się o wszystkich pokoleniach naszego narodu i tych obecnych w tej chwili, jak również o pokoleniach przodków i przyszłych członków wielkiej rodziny Izraela.
 
Mojżesz podsumuje swoją drogę życiową i zwraca się do każdego używając słówאתם…כולכם״» (hebr. „ wy…wszyscy”). Podkreślając obecność wszystkich członków wspólnoty, tekst Tory pokazuje najważniejsze zasady judaizmu wszech czasów: odpowiedzialność i troskę za los całego narodu, będące obowiązkiem każdej jednostki.
 
Jesteśmy tuż przed Wielkimi Świętami, w trakcie Slichot, modlitw pokutnych. Prosimy Wiekuistego o wybaczenie i przepraszamy tych, których skrzywdziliśmy w ciągu roku. Ale najważniejsze abyśmy pamiętali, że ten okres nie trwa tylko przed Rosz Haszana i Jom Kipur, ale również pomiędzy Jom Kipur, a Rosz Haszana przez całe nasze życie.
 
Obyśmy byli wszyscy zapisani i zapieczętowano w Księdze Życia!
 
Szabat Szalom i Szana Towa!
Rabin Stas Wojciechowicz
Parsza Ki Tece

W bieżącym rozdziale Tory mamy interesującą halachę. Ciało człowieka straconego przez ukamienowanie musi wisieć na widoku publicznym do końca dnia. Są cztery prawomocne sposoby wykonania kary śmierci: ukamienowanie, spalenie, powieszenie i ścięcie mieczem. Ukamienowanie jest to kara wymierzana przez sąd za największe odstępstwa od naszej tradycji, np. bluźnierstwo i bałwochwalstwo. Jeśli taki wyrok zapadnie, powinien stać się przestrogą dla całego narodu – i dlatego ciało straceńca należy powiesić na oczach wszystkich. Ciało jednak będzie wisieć tylko do końca dnia, ponieważ znieważenie zwłok jest profanacją B-ga.

Rozdział „Ki tece” traktuje o najistotniejszym aspekcie rozwoju duchowego. Podczas gdy świętość człowieka wynika z tego, że został on stworzony na podobieństwo B-ga, ludzka zdolność do odnoszenia się do Boga ze świętością jest następstwem tego, że potrafi on rozpoznać przyrodzoną świętość w drugim człowieku, nawet w jego martwym ciele. W tym tygodniu Tora mówi nam, że jeśli chcemy usłyszeć głos, musimy najpierw dosłyszeć tych, którzy sami mówić nie mogą.

Szabat szalom!

Rabin Yehoshua Ellis

Parsza Ekew
Nasza porcja Tory stanowi kolejny odcinek pożegnalnej mowy Mojżesza. Otwiera go obietnica rozlicznych błogosławieństw, które staną się naszym udziałem, jeśli będziemy pilnie przestrzegać przykazań. Przywódca wypomina ludowi pustynne wykroczenia przeciw Najwyższemu, dużo uwagi poświęcając grzechowi Złotego Cielca i drugim kamiennym tablicom. Mojżesz niejednokrotnie podkreśla mnogość cudów, których Pan dokonał dla Izraela od momentu opuszczenia Egiptu. Teraz z wydatną Bożą pomocą podbiją ziemię miodem i mlekiem płynącą i osiądą w niej zgodnie z obietnicą daną Praojcom. Klamrę spinającą parszę stanowi druga część modlitwy Szema („Słuchaj, Izraelu…”), w której ponownie jest mowa o tym, co wyniknie z (nie-) przestrzegania Bożych przykazań.
 
Kwestia nagrody i kary pojawia się w Ekew w trzech odsłonach. Po pierwsze: są one bezpośrednią konsekwencją (nie-) wierności synajskiemu przymierzu. Po drugie: czterdziestoletnia tułaczka w ujęciu Pwt 8:2-3 nie jest karą, lecz czasem próby i wzrostu. Po trzecie: przyszły dobrostan nie będzie zasłużoną nagrodą za właściwe postępowanie nowych mieszkańców Ziemi Obiecanej, ale wynikiem Bożej miłości, którą Wiekuisty obdarzył ich Praojców. Poruszenie kwestii kary i nagrody jawi się jako świadomy zabieg oratorski przed przejściem do prawnej części Księgi Powtórzonego Prawa, którą będziemy odczytywać w synagogach w kolejnych tygodniach.
 
Szabat szalom!
Rabinka Małgorzata Kordowicz

 

Parsza Dewarim

W tym tygodniu rozpoczynamy  studiowanie ostatniej  księgi Tory –  Dewarim.

Ostatnia księga jest inna niż reszta Tory, ponieważ została przygotowana i napisana przez Mojżesza, podczas gdy reszta Tory została skomponowana przez B-ga.  Dewarim  przedstawia ostatnie myśli Mojżesza, refleksje i rady dla narodu, który odważnie pójdzie tam, gdzie nikt wcześniej nie był. Nigdy wcześniej żaden naród nie próbował stworzyć państwa opartego na moralności, świętości i obopólnych obowiązkach.

Chciałbym  krótko skomentować tytuł Parszy w tym tygodniu i całą księgę – Dewarim. Słowo „Dewarim” ma dwa możliwe znaczenia – słowo lub rzecz. Zostało ono  wybrane jako tytuł ostatniej księgi Tory, w szczególności z powodu podwójnego znaczenia odziedziczonego w tym słowie.  Słowa tworzą i niszczą światy i często są dla nas bardziej realistyczne niż rzeczy, które  trzymamy w naszych rękach. Nasza moc oddziaływania na zmiany w tym świecie zależy od naszej zdolności do poruszania się i przekraczania granicy między dwoma znaczeniami tego słowa.

Szabat szalom!
Rabin Yehoshua Ellis

 

PARSZA „Matot-Masej”

Połączone parsze „Matot-Masej” zamykają księgę Bemidbar i podsumują 40 lat wędrówki Izraelitów po pustyni Synaj. Można z pewnością stwierdzić, że nadszedł czas na ostatnie przygotowywania przed wejściem do Ziemi Izraela. Nasza parsza jest również drugą z cyklu „Tlata Depuranuta”, tzw. trzech gniewnych Haftarot przed Postem 9-go Aw.

Zauważyliśmy wcześniej, że Wiekuisty adresuje czasami swoje przemówienia do różnych publiczności. W przypadku Mojżesza również spotykamy się z podobnym zjawiskiem, na przykład na samym początku parszy: „I oświadczył Mojżesz naczelnikom pokoleń synów Israela, i rzekł…” (Bem. 30:2, tł. Izaaka Cylkowa) i dalej mówi o przysięgach (hebr. נדר – „neder”), złożonych dobrowolnie przez Izraelitów, mężczyzn i kobiety. Adresatem Mojżesza w tym przypadku są przywódcy narodu, jego elita polityczna i duchowa.

Dlaczego Mojżesz przemawia najpierw do nich, a nie do całego ludu Izraela jak w innych miejscach w Torze? Nachmanides (RAMBAN) komentując werset 30:2 pisze o przywódcach, którzy są odpowiedzialni za swój lud, w sensie fizycznym i duchowym. Oni są przykładem prawidłowego zachowania, oni mają nauczyć innych jak spełnić to, czego domaga się Wiekuisty. Ślubowania i przysięgi mogą się wydawać czymś łatwym i istnieje ryzyko składania ich bez umiaru. Odwrotnie będzie, kiedy przywódcy staną się przykładem dla społeczności – jak jest nie tylko w przypadku ślubowań i przysięgi, ale we wszystkich innych kwestiach życia publicznego. Przecież wiadomo, że ryba psuje się z głowy.

W Haftarze czytamy piękny werset, który najlepiej podsumuje ten problem wszystkich pokoleń: „Kapłani nie myśleli gdzie Wiekuisty, a dzierżący zakon nie znali Mnie, a pasterze odstąpili ode mnie, a prorocy prorokowali w imieniu Baala, i za rzeczami płonnemi dążyli” (Jeremiasz 2:8, tł. Izaaka Cylkowa, pisownia oryginalna). Przywództwo jest odpowiedzialne za swój lud i dlatego są pierwsi aby wysłuchać słowa Wiekuistego z ust Mojżesza.

Szabat Szalom i Chodesz Tow,

Rabin Stas Wojciechowicz

 

Parsza Pinchas

Nasza parsza nosi imię wnuka arcykapłana Aarona, Pinchasa, który wsławił się w zeszłej parszy, kładąc kres nierządowi sakralnemu z Midjanitkami. Przed zbrojnym ukaraniem Midjanitów i przekroczeniem granic Kanaanu, Mojżesz z Eleazarem przeprowadzają spis potencjalnych wojowników. Ziemia w Kanaanie będzie podzielona według liczebności szczepów Izraela. Córki Celofchada, który nie doczekał się syna, ważą się upomnieć o dział ziemi dla siebie, jako schedę po zmarłym ojcu. Jozue przejmuje dowodzenie od zbliżającego się do kresu życia Mojżesza. Pod koniec czytania dowiadujemy się, jakie ofiary winny być składane w Świątyni w imieniu całej wspólnoty dzieci Izraela.

To znamienne, do jakich przełomów może dojść, gdy zbraknie preferowanych męskich potomków. Dzięki Machli, Noi, Chogli, Milce i Tircy modyfikacji ulegają prawa dziedziczenia. Czy gdyby RaSzI miał też syna, jego córki Jochewed, Miriam i Rachel byłyby tak uczone? Czy gdyby Osnat Bar(a)zani nie była jedynaczką i nie owdowiałaby, kobieta zostałaby przełożoną jesziwy w XVII-wiecznym Mosulu? Czy gdyby rabin Mordechaj Kaplan nie miał tylko córek, dwunastoletnia Judith Kaplan zostałaby pierwszą dziewczynką, która miała publiczną bat micwę i odczytała fragment Tory po hebrajsku? Po trzykroć wątpię.

Szabat szalom,

Rabinka Małgorzata Kordowicz

 

 

Parsza Balak

Najbardziej znana scena z tej parszy to mówiąca oślica Bileama.  Słynny wieszczek, wezwany przez Moabitów, by przekląć Izrael, jechał na swojej oślicy. Gdy zastąpił jej drogę anioł, którego na początku widziała tylko ona, stanęła, więc jej pan zaczął okładać ją kijem. Wtedy odezwała się do niego: „Cóż ci zrobiłam, że mnie zbiłeś?”

Czy taką scenę da się potraktować poważnie, a zarazem nienaiwnie? Tego próbowali już tradycyjni komentatorzy. Może chodzi o wizję proroczą, może we śnie, może to literatura, a może oślica tylko zaryczała i Bileam zinterpretował ryk jako słowa?

Najważniejsze jest zrozumienie, czego nas uczy ta historia. Otóż wizja, w której zwierzę pociągowe widzi lepiej niż największy ówczesny wieszcz, jest całkiem dowcipną krytyką wiary w skuteczność zaklęć i czarów. Czary i magia mogą być częścią światopoglądu innych, ale Izrael ma być inny. „Zaklęcie nie ma mocy nad Jakubem, czary nad Izraelem” mówi Tora w tej parszy. Mamy polegać nie na magii, ale na błogosławieństwach. Mają one kierować naszą uwagę ku Stwórcy i wyższym wartościom nie tyle w trakcie jakichś szczególnych „niebiańskich” praktyk, co podczas zwyczajnych czynności codziennych.

Stanisław Krajewski

 

Parsza Chukat

Tytuł Parszy przypadającej na ten tydzień pochodzi od słowa Chuk – obrządek. Chuk to prawo, które zaprzecza logicznemu wyjaśnieniu, w przeciwieństwie do Miszpat, które jest prawem wywodzącym się z etyki.  Słynny Chuk z Parszy w tym tygodniu, czerwona jałówka, pojawia się w Torze w dziwnym miejscu . Rozsypanie popiołów Czerwonej Jałówki oczyszcza człowieka z nieczystości związanej z dotykaniem martwego ciała. Dlaczego w tym miejscu się o tym uczymy? Kilka tygodni wcześniej w Parszy Behalotcha pojawiają się ludzie, którzy skarżą się, że nie mogą spożywać ofiary pesachowej, ponieważ są nieczyści z powodu kontaktu z umarłymi. Czy nie można było w tym miejscu szczegółowo opisać rytuału czerwonej jałówki i powodu, dlaczego ci ludzie nie byli w stanie spożyć ofiary? Jaki jest związek z tym prawem i resztą Parszy?

Pomiędzy treścią pierwszej i drugiej Aliją tej Parszy upływa około trzydziestu ośmiu lat. W tym okresie członków Narodu Izraela  spotkała śmierć, czyli kara niewstąpienia do Ziemi Izraela. Pod koniec Parszy zarówno Miriam, jak i Aaron, którzy nie zostali skazani na śmierć wraz z resztą Narodu, również umierają. Mojżesz ma umrzeć, zanim Naród wejdzie do Ziemi. Co to wszystko ma wspólnego z popiołami czerwonej krowy?

Co jest tak trudnego w historii o czerwonej jałówce, że nawet król Salomon nie mógł jej zrozumieć?

Nie jest wielkim zaskoczeniem fakt, że ten, kto dokonuje rozsypania prochów, a tym samym oczyszcza innych, sam staje się nieczysty. Dość często zdarza się, że podczas oczyszczania kogoś, sami stajemy się nieczyści.

Ostatecznym zagadnieniem prawa żydowskiego i samego życia jest śmierć i cierpienie sprawiedliwych. Chociaż sześćset tysięcy ludzi, którzy umarli na pustyni popełniło wiele błędów poprzez narzekanie i bunt przeciw B-gu i Mojżeszowi, nowe pokolenie, o którym czytamy w tym tygodniu narzeka tak samo. Co więcej, śmierć rodzeństwa Mojżesza ma miejsce w tej Parszy po to, abyśmy mogli porównać ich z resztą zmarłych. Reszta pokolenia, które było sprawiedliwe tak, jak Miriam i Aaron, także nie weszła do Ziemi Izraela.

Dlaczego tak się dzieje; dlaczego sprawiedliwi cierpią i umierają? Ja także nie znam odpowiedzi. Powstało wiele skomplikowanych modeli zaprojektowanych po to, by wyjaśnić te pytania, ale ostatecznie wszystkie zawodzą. B-g stworzył świat, który działa w uporządkowany i precyzyjny sposób i dał nam narzędzia, aby go zrozumieć, do pewnego stopnia.  W tkaninę rzeczywistości wpleciona jest nić niezrozumiałości. Ten z natury niepoznawalny aspekt życia nie stanowi wyzwania dla istnienia B-ga i prawości jego Prawa, a raczej stanowi ostateczny dowód jego istnienia. W tym tygodniu B-g mówi nam, że można go znaleźć nie tylko w złożoności i równowadze natury, ale także w jej chaosie.

Szabat szalom,

Z miłością,

Rabin Yehoshua Ellis

Parsza Korach

W naszej Parszy rozgrywa się kolejny dramat, jeden z najbardziej niebezpiecznych dla Mojżesza i innych przywódców Izraela – bunt Koracha i jego zwolenników.
Tradycja rabiniczna określiła zachowanie Koracha, który należał do pokolenia Lewitów, jako spór (Hebr. מחלוקת – „machloket”), który nie jest w imię Nieba. Sam tekst Tory mówi raczej o próbie przejęcia władzy przez Koracha i jego grupę.
Nawet słowo, które rozpoczyna naszą Parszę, jest niezbyt zrozumiałe. Hebrajskie słowo „ויקח – wajikach” Cylkow tłumaczy jako „przedsięwzięli”, Pardes Lauder jako „oddzielił”, angielskie tłumaczenie rabina G.Plauta to „betook himself”, a edycja rabina J.Hertza mówi „took men”. Dosłownie po hebrajsku to słowo oznacza „wziął”, ale widzimy na podstawie różnych tłumaczeń, że chodzi raczej o rozpoczęcie jakiejś akcji skierowanej przeciwko przywódcom Izraela.
Na pierwszy rzut oka przyczyny niezadowolenia są uzasadnione – Korach, Datan, Awiram i inni proszą o udział we władzy apelując do Mojżesza i Aharona: „Dosyć wam! Wszak cały ten zbór, wszyscy są święci, a w pośród nich Wiekuisty” (Bemidbar 16:3). Wygląda to na próbę demokratycznego podejścia do spraw społeczności. Korachowi nie chodzi tak naprawdę o demokrację, lecz wyłącznie o przejęcie władzy przez Lewitów, którzy poczuli się dyskryminowani przez Mojżesza.
Rabini idą nawet dalej i piszą o oddzieleniu Koracha, fizycznym i duchowym, od reszty społeczeństwa. W Pirkej Awot mówi się i o sporze Koracha i jego grupy, ale również o funkcjonowaniu mechanizmów społecznych, o zasadzie opartej na myśli Hillela: „Nie odłączaj się od społeczności”. Nawet jeśli człowiek jest w wielkiej niezgodzie ze wszystkimi, nie wolno mu opuścić zgromadzenia i oddalić się. Oddalenie symbolizuje tu duchową śmierć, a w warunkach pustyni Synaj – śmierć fizyczną.
Społeczność Izraela w tamtych czasach, a w naszych tym bardziej, była i jest oparta na kompromisach i wspólnych poszukiwaniach własnej ścieżki. Spór w imię Nieba, w imię dalszego rozwoju i sukcesu, zdecydowanie „przyniesie owoce”, a wszystkie inne będą „bezowocnymi”. Oby nasza społeczność doceniała sztukę sporu i kultywowała poczucie bycia razem.
Szabat Szalom,
Rabin Stas Wojciechowicz

 

 

Parsza Szlach Lecha
Parsza przypadająca na ten tydzień uchodzi za najgorszą w całej Torze. Po dziś dzień pracujemy nad naprawą szkód wyrządzonych przez dziesięciu szpiegów z tej Parszy. Opisując ją w skrócie, Mojżesz wysyła dwunastu szpiegów, najznamienitszych członków każdego z plemion. Spędzają oni czterdzieści dni w podróży po ziemi Kanaan, a po powrocie do obozu Izraela dziesięciu z nich informuje, że ludzie żyjący w Kanaanie to niepokonani giganci, a miasta są nieprzeniknione. Pozostali dwaj szpiedzy protestują, mówiąc, że B-g zapewni im zwycięstwo, ale pozostają zagłuszeni przez resztę narodu. Tej nocy naród Izraela podnosi lament w swoich namiotach, bo woleliby wrócić do Egiptu niż ryzykować rzeź swych dzieci w Kanaanie. Ta noc przypadła na dziewiątego miesiąca Aw i datę przyjęto, aby stanowiła centralny dzień nieszczęścia Narodu Izraela, aż do przybycia Mesjasza.
Dlaczego więc szpiedzy zrobili to co zrobili, podali zły raport? Jaki był ich zamysł? Według Gemary szpiedzy martwili się, że stracą cenione pozycje przywódców plemiennych, gdy Izrael wejdzie do ziemi Kanaan. W końcu od przywódców, którzy mają zdobyć, zasiedlić i rządzić krajem wymagane są inne umiejętności niż te potrzebne grupie niewolników żyjących na pustyni . Czy mieli wobec tego plan, aby pozostać na pustyni? Z pewnością nie i to można wywnioskować z tego, co mówili ludzie po wysłuchaniu złego raportu: „Czy nie byłoby lepiej wrócić do Egiptu?”. Szpiedzy chcieli wejść do Erec Israel, też pragnęli mleka i miodu, ale woleli uniknąć brania odpowiedzialności za wszystkie trudności, jakie niosło za sobą to przedsięwzięcie. Szpiedzy w rzeczywistości nie byli przeciwni wstąpieniu do Izraela, ale nie chcieli być tymi, byli którzy nakłaniają naród do zrobienia kroku naprzód. Ich słowa nie miały na celu przesunięcia na inny tor samego wejścia do Ziemi Obiecanej, a służyły raczej uniknięciu odpowiedzialności na wypadek, gdyby pojawiły się trudności. Niestety, słowa, które wyszły z ich ust od tego momentu zaczęły żyć własnym życiem. Wciąż ponosimy ich konsekwencje.
Przez próbę uchylenia się od odpowiedzialności za krótkotrwałe trudności w doprowadzeniu narodu Izraela do ziemi Izraela, szpiedzy stali się odpowiedzialni za długotrwałe trudności związane z odrzuceniem ziemi Izraela. Nie możemy uciekać przed odpowiedzialnością, bo im bardziej się staramy, tym bardziej sprawa nas dotyczy. Parsza mówi nam, że jeśli nie będziemy wystarczająco odważni, aby poradzić sobie z obowiązkiem podjęcia działań, będziemy zmuszeni uprzątać bałagan wynikający z braku działania.

Szabat Szalom!
Z miłością,
Rabin Yehoshua Ellis

Parsza Bechalotecha

Kiedy służyłem jako rabin w Katowicach miałem okazję poznać grupę Izraelczyków studiujących medycynę na Śląskim Uniwersytecie Medycznym. Jeden z nich poprosił mnie o podpisanie podania na uczelnię z wyszczególnionymi dniami świątecznymi, z których potrzebował zwolnienia z zajęć ze względów religijnych. Oprócz wymienienia Szabatu i wszystkich większych Świąt umieścił on na liście także te mniej znane, jak Lag Ba’omer czy Jom Hacmaut. Najbardziej rozbawił mnie jednak Pesach Szeni, byłem nawet lekko zdziwiony, że w ogóle wiedział o jego istnieniu. No, ale w końcu dzień wolny to dzień wolny.

Pesach Szeni pochodzi z Parszy przypadającej na ten tydzień. Jest wyjątkowy pod wieloma względami, szczególnie dlatego, że żadne inne święto nie ma takiego odpowiednika. Czym więc jest Pesach Szeni? Dosłownie, Drugi Pesach dawał szansę złożenia ofiary paschalnej tym, którzy nie zdołali zrobić tego w czternastym dniu miesiąca Nisan. Dowiadujemy się o tym w naszej Parszy, kiedy to do Mojżesza, który właśnie ma uczestniczyć w złożeniu ofiary paschalnej podchodzi grupa ludzi pytając go, co powinni uczynić, jeśli nie są w stanie złożyć ofiary ze względu na swoją nieczystość rytualną. Pierwsza odpowiedź Mojżesza jest niezwykła, bo mówi im po prostu, że nie wie. Zwraca się z pytaniem do B-ga, który mówi mu o drugiej szansie na złożenie ofiary paschalnej, dokładnie miesiąc później.

Bez wątpienia Pesach jest naszym najważniejszym świętem, jest początkiem naszych narodowych dążeń. Pesach to urodziny narodu Izraela. Można sądzić, że skoro je przegapisz, to już to straciłeś, ale B-g wyraźnie mówi Mojżeszowi, że tak nie jest. Jeśli przegapiłeś ten początek, poczekaj miesiąc i zacznij od nowa. Czy będzie tak samo? Skądże, będzie inaczej. Nie jest to okazja, którą przegapiłeś, tylko szansa, którą jesteś gotów wykorzystać. Pesach Szeni mówi nam o tym, że istnieje wiele okazji, by zacząć od nowa. Proces odnowy zawsze czeka na nas, jeśli tylko możemy się do niego przygotować.

Szabat szalom,

Z miłością,

Rabin Yehoshua Ellis

 

 

Parsza Naso
W parszy Naso mowa jest o wielu sprawach, które w naszym aktualnym życiu raczej mało nas obchodzą. Mowa więc na przykład o obowiązkach lewitów przy transporcie sprzętów Przybytku oraz o prawach dotyczących Nazyrejczyków, którzy dobrowolnie przyjmowali na siebie szczególne ograniczenia. Jest też mowa o próbie „wody goryczy”, której poddana ma być oskarżona o cudzołóstwo żona. To budzi zażenowanie, bo wydaje się przypominać pławienie czarownic. Zażenowanie pozostaje dopóki nie uświadomimy sobie, że w Torze jest na odwrót niż średniowiecznej Europie. Czarownica, która z próby wychodziła nietknięta, miała być winna, natomiast kobieta, której woda goryczy nic nie uczyniła, miała być uznana za niewinną. Niewinna nie musiała się bać. Można zgłaszać inne wątpliwości, ale i tu widać, że aktualne przesłanie można znaleźć nawet w najmniej pasujących do naszego życia fragmentach. A pod koniec parszy są wspaniałe wersety błogosławieństwa kapłańskiego. Znamy je wszyscy z liturgii. Nic nie straciły na aktualności. I mocy. Wie to każdy, kto ma szczęście w piątkowy wieczór odmawiać je nad swoim dzieckiem.

Stanisław Krajewski

Parsza Bamidbar

W ten Szabat rozpoczynamy czytanie księgi Bamidbar. Rabin Naftali z Wołożyna mówi, że w księdze tej czytamy o wielkiej zmianie, która dokonuje się w narodzie Izraela. Po 40 latach życia na pustyni, kiedy to spożywał chleba z nieba i był świadkami niezliczonych cudów naród Izraela rozpoczyna proces wkraczania do ziemi Izraela. Zaczynają nawykać do życia bez oczywistych cudów, życia, w którym muszą sami wyhodować chleb z ziemi, ale ze świadomością i wiarą w bożą pomoc i cuda, których nie widać gołym okiem.

I to jest właśnie to, czego chce od nas B-g – aby dokonywać dobrych uczynków i zawsze wierzyć w to, że On nam pomaga, chociaż czasami możemy tego nie widzieć.

Szabat szalom!

Rabin Oriel Zaretsky

Parsza Behar-Bechukotaj

Księga Kapłańska 25:1-27:34

Na górze (hebr. be-har) Synaj Najwyższy poucza Mojżesza w kwestii roku szabatowego i jubileuszowego. Dowiadujemy się też, jak należy traktować niewolników, oraz że nie wolno brać odsetek od pożyczek dla naszych współbraci. Księga Kapłańska kończy się informacją o dziesięcinach ze zwierząt oraz o tym, jak szacować wartość darów, które ktoś ślubował przeznaczyć dla Świątyni.
Gros parszy Be-chukotaj („zgodnie z Moimi prawami”) stanowi plastyczny opis błogosławieństw i przekleństw, które staną się naszym udziałem, gdy weźmiemy na siebie jarzmo przykazań bądź zrzucimy je z siebie. Życiodajny deszcz, obfitość pożywienia, bezpieczeństwo i pokój, brak dzikich zwierząt i obcych armii w kraju, sukcesy militarne i Bóg pośród nas. Alternatywnie: choroby, głód, obca okupacja, wygnanie i spustoszenie kraju.
Tytułowe chukim to prawa pozbawione logicznego uzasadnienia. Czyżby Bóg, podsuwając nam budzące emocje wizje, chciał nas wesprzeć tam, gdzie nam rozumu nie staje?

Rabinka Małgorzata Kordowicz

Parsza Tazria-Mecora
Księga Wajikra wprowadza nas nie tylko do porządku składania ofiar, ale również wskazuje na szczególny tryb życia całej społeczności. Wcześniej spotkaliśmy się z prowadzeniem w kaszrut i zasadami oddzielenia czystych zwierząt od nieczystych, a teraz tekst Tory skupia się na zasadach stanu czystości lub nieczystości ludzi.

Oczywistym jest to, że w sprawie spożywania mięsa wybór należy do nas – i w sprawie zakazanych gatunków, i w sprawie spożywania mięsa w ogóle. Jednak w przypadku stanu nieczystości rytualnej (hebr. „Tum’a”) większość zdarzeń nie jest uzależniona wyborem człowieka pomiędzy złem a dobrem.

Ciąża i poród są naturalnymi zjawiskami, cudownymi chwilami w życiu całej rodziny, nie tylko kobiety. Ale szczególna opieka w postaci „nieczystych” dni jest wyłącznie dla matek, nie dla ojców. W tym wątku „nieczystość” nie jest czymś złym, lecz sprawia funkcję ochrony przez oddalenie matki na czas określony, potrzebny dla jej rehabilitacji.

Inne rodzaje nieczystości są bardziej związane z normalnym funkcjonowaniem ludzkiego organizmu, który może być atakowany przez rożne choroby. Nad niektórymi człowiek nie jest w stanie zapanować, ale w przypadku chorób wenerycznych (Wajikra 15:2) wiemy, że wybór znowu należy do człowieka. Izaak Cylkow w swoim komentarzu do tego wersetu podaje terminologię medyczną, która wyjaśnia przyrodę tych upławów z ciała: „Blenorrhoea urethrae oraz gonorrhoea benigna”, tzw. „rzeżączka”.

Tora zajmuje się, jak widzimy, nie tylko naszą duszą, ale również naszym ciałem. I najlepszym podsumowaniem tych dwóch parszyjot będzie cytat z Juwenalisa: „Mens sana in corpore sano” – „W zdrowym ciele zdrowy duch”.

Szabat Szalom,

Rabin Stas Wojciechowicz

Parsza Szemini
Księga Kapłańska 9:1-11:47Nasza parsza opisuje ósmy dzień inauguracji przenośnej Świątyni. Dobiegł końca tydzień, w którym Mojżesz pełnił obowiązki arcykapłana: w montowanym każdego dnia na nowo Przybytku sam składał ofiary, ubierał i namaszczał brata i bratanków. Odtąd funkcje kapłańskie będzie pełnić Aaron i jego synowie.Inauguracja nie obyła się bez ofiar śmiertelnych. Komentatorzy dwoją się i troją wymieniając w sumie 12 zarzutów wobec Aaronowych synów, Nadawa i Awihu. A gdyby spojrzeć na ich śmierć z innej perspektywy? Kpł 16:1 mówi nam, że umarli, kiedy się zbliżyli do Boga. Może podeszli zbyt blisko?Mojżesz mówi bratu, by zbliżył się do ołtarza (9:7). Według midraszu Aaronowi ołtarz jawi się jako złoty cielec, niechybna materializacja jego wyrzutów sumienia, i dlatego potrzebuje zachęty, by się zbliżyć. Jest też teoria RaSzIego mówiąca, że śmierć dwóch synów jest karą za udział Aarona w powstaniu złotego bożka.Nadaw i Awihu „spłonęli”, a jednak pozostały po nich zwłoki. Czy umarli od Bożego pocałunku, jak to się przydarza doskonale sprawiedliwym? Był to wszak dzień ósmy, a ósemka symbolizuje transcendencję, przekroczenie praw natury. Z naszej ograniczonej perspektywy myślimy o śmierci niewinnych dzieci. W ósmym dniu Aaron milczy (10:3).Rabinka Małgorzata Kordowicz
Parsza Wajakhel – Pikudej
W tym tygodniu przypada podwójna parsza, czytamy Wajakhel oraz Pikudej. Obie parsze stanowią spis materiałów, których użyto do budowy Miszkanu, podróżnej świątyni oraz opis, w jaki sposób zostały użyte. Te dwie parsze następują bezpośrednio po dwóch i połowie parszy, w których B-g tłumaczy Dzieciom Izraela, jak mają stworzyć Miszkan. Jaki w tym sens, dlaczego potrzebujemy tego powtórzenia? Można przecież po prostu napisać, że zrobili wszystko tak, jak przykazał im B-g i koniec.Nie jest łatwo żyć jako Żyd. Nawet po odjęciu polityki Izraela, antysemityzmu i konfliktów pomiędzy społecznościami, wciąż pozostanie ciążąca na nas ogromna ilość zobowiązań, a dokładniej mówiąc 613. Sądzę, że żadna osoba, ani żaden naród nie ma materialnych zasobów i mądrości, aby właściwie wypełnić je wszystkie i żyć jako koszerny Żyd. W tym tygodniu Tora pokazuje nam, że Dzieci Izraela były w stanie wypełnić każde przykazanie o Miszkanie w najdrobniejszych szczegółach. Tak samo B-g daje nam zasoby i mądrość do życia w wierności Torze i naszym tradycjom.Szabat szalom,Yehoshua Ellis

 

Parsza Ki Tisa

Przypadający na ten tydzień fragment Tory kontynuuje towarzyszący nam od dwóch tygodni wątek szczegółowych instrukcji dotyczących budowy Przybytku i jego sprzętów.
Tym razem dowiadujemy się o umywalni z brązu oraz o oleju do namaszczania i kadzidle. Funkcja głównych budowniczych przypada w udziale Becalelowi i Oholiawowi. Ponadto mężczyźni powyżej dwudziestego roku życia mają płacić półszeklowe pogłówne. Zostaje także podjęty wątek fabularny, zarzucony trzy tygodnie temu pod koniec parszy Miszpatim. Usłyszeliśmy wówczas, że Mojżesz wszedł na górę Synaj i spędził tam czterdzieści dni i czterdzieści nocy. Teraz obozujący Izraelici nie doczekawszy się, odlewają ze złota cielca. Zdradziliśmy Najwyższego… Trach! – i Tablice Przymierza rozbite na kawałki.

Wiemy jednak z własnych bliskich relacji, że po przezwyciężonych turbulencjach więź między nami staje się mocniejsza. Następuje odnowa przymierza z Najwyższym. Koniec instrukcji, teraz już jest podstawa, by zacząć budować Przybytek – ale o tym dopiero za tydzień.

Szabat Szalom
Rabinka Małgorzata Kordowicz

Parsza Tecawe

W tym roku parsza Tecawe wypada w sobotę przed Purim, która w tradycji rabinicznej nazywa się Szabat Zachor, dosłownie Pamiętaj.

Jest to druga sobota z cyklu Arba Parszyjot, czterech wyjątkowych sobót w miesiącu Adar, dlatego zawiera dodatkowe czytanie z księgi Dwarim (25:17-19) o obowiązku pamięci, o tym, co zrobił narodowi Izraela Amalek, przodek Hamana, podczas wyjścia z Egiptu. Reguły dotyczące 4 sobót znajdują się w traktacie miszny Megila, tam również podane są fragmenty Tory, które należy czytać podczas Arba Parszyjot. Te fragmenty czytane są jako ostatnie (Maftir) podczas publicznych czytań Tory w synagodze.Parsza „Tecawe” opisuje początek służby w tymczasowej świątyni – Miszkanie. Zawiera instrukcje obsługi Menory, opisuje szczegółowo szaty pierwszego Arcykapłana, Aarona, które były tak piękne, że w czasach Hillela i Szamaja, ponad tysiąc lat później, spowodowały konwersję jednego poganina na judaizm. Ta historia z dwoma innymi obrazuje przychylność Hillela wobec konwertytów, doprowadzając go do sformułowania złotej reguły Tory „Nie rób drugiemu, co tobie niemiłe”.

W Szabat Zachor, szczególnie ważnym elementem jest kwestia pamięci. Parsza wspomina o kamieniach pamięci awnej zikaron (Szmot 28:12), które będą przypominać Arcykapłanowi i Izraelowi o jedności wszystkich plemion przed Wiekuistym.

Na nas spoczywa obowiązek pamięci o tym, że w każdym pokoleniu stoi przed nami wielkie wyzwanie. I tylko w jedności będziemy w stanie te wyzwania zaakceptować i pokonać.

Szabat Szalom i Chag Purim sameach!

Rabin Stas Wojciechowicz

Parsza Teruma

Dokładny opis Przybytku, czyli przenośnego sanktuarium, wypełnia dużą część Tory. Zaczyna się w naszej parszy. Co jest tak ważnego w tej stosunkowo krótkotrwałej konstrukcji, by pamiętać o niej i dzisiaj? Otóż budowa Przybytku była kluczowym elementem procesu tworzenia Izraela: z gromady byłych niewolników, z rozbudowanej rodziny, stopniowo tworzy się grupa, wspólnota, którą trudno adekwatnie określić, bo nie da się jej zestawić z jakąkolwiek inną. Ta przemiana była możliwa dzięki wyjściu z Egiptu, Objawieniu i długotrwałej wędrówce po pustyni. Same te skądinąd dramatyczne okoliczności raczej by nie wystarczyły, bo coraz to zdarzało się zachwianie, upadek ducha. Wspólne budowanie było drogą tworzenia tej wspólnoty. Powiedziane jest, że Przybytek zbudowano tylko z dobrowolnych darów od „każdego człowieka, którego pobudzi serce jego”.

Zapytajmy:
co jest obecnie tu, w Polsce, naszą wspólną budową?
Czy jest to kultywowanie pamięci o dawnych czasach?
Czy o Zagładzie? Czy budowanie społeczności odpowiadającej na wezwanie, jakim jest Przymierze?
Czy…?

Szabat Szalom
Stanisław Krajewski

Parsza Miszpatim 

„Jeśli ujrzysz, że osioł twego wroga upadł pod swoim ciężarem, nie ominiesz, ale razem z nim przyjdziesz mu z pomocą”.(Ks. Wyjścia 23: 6)

Uwielbiam ten werset, który tak pięknie oddaje zgorszenie w stosunku do osoby, która pozwoli zwierzęciu cierpieć, tylko dlatego, że należy do niewłaściwej osoby.

W tym roku przemówił jednak do mnie z innego powodu.
Hebrajskie słowo oznaczające osła, חמר / HaMoR, jest niemal identyczne, jak w przypadku słowa materiał, חמר / HoMeR. Werset ten można więc odczytać: „Kiedy widzisz swojego wroga, materialność, walkę …”

Werset ten mówi o zwycięstwie w naszej walce o uwolnienie się od więzów materialności i połączenie się z tym, co duchowe. Kiedy zbliżamy się do punktu wyzwolenia z więzów tego, co fizycznego i wchodzimy do królestwa czysto niebiańskiego kluczem do zwycięstwa jest nie porzucenie, lecz raczej ponowne połączenie.
To, co materialne, nie jest pułapką dla duchowości, a raczej jej nośnikiem. Kiedy osiągniemy punkt, w którym siła fizyczna zbliża się ku kresowi, możemy ją podnieść wkładając w nią na powrót ducha, którego z niej uwalniamy.

Szabat szalom,
Rabin Yehoshua Ellis

Parsza Jitro 

Parsza w tym tygodniu jest prawdopodobnie najważniejszą w całej Torze, a opisuje ofiarowanie Tory Narodowi Izraela. Godny odnotowania jest fakt, że jej nazwa w ogóle się z tym wydarzeniem nie wiąże. Co więcej, można zadać sobie pytanie, dlaczego parsza nazwana jest imieniem kogoś, kto nie należał nawet do Narodu Izraela? Jitro odgrywa ważną rolę w naszej parszy z powodu rad, których udziela Mojżeszowi. Mojżesz spędził cały dzień na osądzaniu spraw, z którymi ludzie do niego przychodzili. Yitro powiedział mu, że nie jest dobre to, że robi to sam i poradził mu stworzenie stopniowego systemu sądownictwa. Krytyczne słowa Jitro są w pewnym sensie echem słów Najwyższego, który po stworzeniu Adama powiedział, że „nie jest dobrze, aby człowiek był sam”.

B-g mówi nam, że ludzie nie powinni być sami, a Jitro powtarza Mojżeszowi, że nie powinien osądzać sam. Podobnie nazwa naszej parszy chce nam przekazać, że Tora nie jest przeznaczona tylko dla Narodu Izraela. Nadając parszy tytuł „Jitro” Mojżesz zwraca naszą uwagę na fakt, że nie otrzymaliśmy samej Tory. B-g dał nam Torę, abyśmy roztaczali jej światło wokół siebie i upewnił się, że Jitro jest tam obecny, abyśmy mogli zacząć niezwłocznie. Możemy zauważyć, że chociaż B-g podarował swój najcenniejszy skarb, Torę, Narodowi Izraela, to poprzez nas, dał ją całemu światu. Naszym obowiązkiem jest roztaczanie jej światła.

Szabat szalom,
Rabin Yehoshua Ellis

Parsza Bo

W parszy Bo czytamy o wyjściu z Egiptu. Po 210 latach niewoli naród Izraela otrzymuje wolność. Pesach obchodzimy na pamiątkę wyjścia z Egiptu, ale jest też wiele micwot, które stanowią pamiątkę exodusu z Egiptu.To wyjście jest tak ważne i stanowi podstawę naszych wyjątkowych relacji z B-giem, ponieważ On wyprowadził nas z Egiptu ze względu na szczególną miłości do Izraela, który nie zasługiwał na odkupienie. Nauka, jaka płynie z tej parszy jest taka, że B-g kocha wszystkich Żydów, niezależnie od tego, czy wypełniają oni micwot, czy nie. Wciąż jednak oczekuje od nas zmiany na lepsze i dążenia do poprawy.

Rabin Oriel Zaretsky

Parsza „Waera”
 
Czytamy o plagach, które uderzają w bogów egipskich, począwszy od rzeki Nil, która staje się krwią. Kolejne plagi są coraz cięższe, ale serce faraona pozostaje niewzruszone. Dopiero plaga siódma, grad, ostatnia w tej parszy, początkowo porusza faraona. Rzecze: „Zgrzeszyłem tym razem. PAN jest sprawiedliwy, a ja i lud mój jesteśmy grzeszni.” Skąd to wyznanie akurat w tym momencie? Wedle naszych mędrców faraon był pod wrażeniem tego, że Bóg Izraela zamiast uderzyć znienacka, formułuje najpierw ostrzeżenie, aby zabrać bydło pod dach, bo inaczej zginie z powodu gradu. Najwyższy sprawca tych wydarzeń daje więc poznać, że jego Imię oznacza miłosierdzie. Plagi mogły więc spełniać rolę edukacyjną. Każdy ma jednak wolną wolę i sam decyduje, jak interpretować wydarzenia. Również faraon. I każdy z nas wie, że gdy przyzwyczailiśmy się do zgubnych schematów zachowań – jak faraon do swej zatwardziałości – bardzo trudno jest zmienić sposób reagowania.
Tora sugeruje: walczmy z uzależnieniami.
Stanisław Krajewski
 
 
Parsza” Szemot”
W Szabat rozpoczynamy czytanie drugiej księgi Tory, Szemot, „Imion”. Imię stanowi ważny element naszej osobowości i tożsamości. Tora nie wymienia jednak imion ojca Mojżesza (Amram), matki (Jochewet) czy siostry (Miriam). Nawet córka Faraona nazywana jest „bat Paro”, „córką Faraona”, a nie swoim imieniem.
Druga Księga Tory nazywa się Szemot, „Imion”, a jednak w drugim jej rozdziale nie pada ani jedno imię. Czego to nas uczy?
Mojżesz był pierwszym Dzieckiem Holokaustu ocalonym przez Sprawiedliwą. Nasz wielki bohater i przywódca Mojżesz nie znał nawet swojego prawdziwego żydowskiego imienia, imię nadała mu Córka Faraona. Mojżesz nie dorastał w żydowskim domu, ani nie uczęszczał do żydowskiej szkoły. Wychował się w domu Sprawiedliwej i otrzymał egipskie wykształcenie. A jednak został największym przywódcą naszego ludu, jedynym, którego Bóg wybrał, aby wyprowadził nas z Egiptu.
Wynika z tego wiele życiowych lekcji. Oto dwie z nich:
1. Dzieci Holokaustu to nasz współczesny Mojżesz. Mogą wskazać nam drogę wyjścia z „Egiptu”. Powinniśmy uczyć się od nich, szanować i kochać, tak jak Mojżesza. To prosta i ważna lekcja.
2. Córka Faraona nadała Mojżeszowi imię. Wiele z Dzieci Holokaustu otrzymało imiona od swoich „córek Faraona”, Sprawiedliwych. Powinniśmy docenić, że imiona naszych Sprawiedliwych są tak samo święte, jak imię Mojżesz nadane przez córkę Faraona. Tora uhonorowała córkę Faraona używając jedynie imienia, które ona nadała Mojżeszowi. Tak samo i my mamy obowiązek szanować, pomagać i zawsze pamiętać o naszych Sprawiedliwych, współczesnych córkach Faraona.
Rabin Michael Schudrich

 

Parsza „Wajechi”

Parsza „Wajechi” zamyka księgę Bereszit i podsumuje historię początku narodu Izraela, naszych Praojców i Pramatek. Ciekawe jest to, że w księdze Bereszit historia Izraela rozpoczyna się poza terenem Ziemi Kanaan i pod koniec opowieści również przenosi się do innego kraju, Egiptu.

Inne kraje niż Ziemia Obiecana grają ważną rolę w naszym narodowym życiu. Patrząc wstecz, zaobserwujemy, że większość czasu spędziliśmy w bardzo dalekich od Ziemi Izraela krajach. Na tyle różnych, że dzisiaj Żydzi pochodzący z tych krajów bardzo różnią się zwyczajami, kulturą, językiem, kuchnią…

Rodzina Abrahama pochodzi z Ur Kasdim na terenie dzisiejszego Iraku. Naród Izraela przez czterysta lat kształtował się w Egipcie. Dzisiejsza różnorodność narodu żydowskiego, bierze początek w tej historii. Błogosławieństwa Jakuba dane dzieciom również wskazują na to, co wydarzy się w przyszłości – jesteśmy jedną rodziną, ale różnimy się.

Jakub, Józef i bracia umierają w Egipcie. Koniec jednej epoki oznacza początek kolejnej, w której znajdziemy się na szczycie góry Synaj. Życie toczy się dalej ze swoimi wyzwaniami i zachwytami.

Szabat Szalom,
Rabin Stas Wojciechowicz

Parsza „Wajigasz”
 
Parsza „Wajigasz” zawiera wielki dramat, który dzięki umiejętnościom negocjacji Jehudy i transformacji Józefa rozwikłał się i wszystkie maski zostały odrzucone. W zachowaniu Józefa komentatorzy często podkreślają jego „egipskość” i to stwierdzenie jest jak najbardziej prawidłowe – Józef de facto  jest pierwszym Żydem „diaspory”, który przyjął kulturę i język nowego kraju, zmienił imię, ubrania i codzienne zachowana, ożenił się z Egipcjanką. Jehuda zaś występuje jako przedstawiciel wszystkich braci i przekonuje, że każdy z nich jest odpowiedzialny za losy innych. 
 
Prawdziwe spotkanie Józefa z braćmi zawiera elementy radości, smutku a nawet strachu. Czy to możliwe, że wszystko wróci na te same tory i życie potoczy się dalej jakby nic się nie wydarzyło? Raczej nie i wszyscy są tego świadomi.  Ale wszyscy w tym dramacie dostrzegają jedno, że przewodzi mu wielki boski plan, który „przygotuje” grunt do późniejszego kształtowania narodu Izraela. 
 
W dzisiejszych czasach spotkanie Józefa z braćmi jest podobne do spotkania wielu Żydów z tradycją i judaizmem. Józef w oczach braci wyglądał jak zupełnie obcy człowiek, tak i religia przodków często na pierwszy rzut oka wydaje się być  dla wielu czymś absolutnie niezrozumiałym. I dopiero po czasie i wielkich wysiłkach to poczucie znika, odnajdują swoją tożsamość.  I to też jest częścią wielkiego planu Boga. 
 
Szabat Szalom!
Rabin Stas Wojciechowicz 

 

Parsza „Mikec – Chanuka”

Podczas ośmiu dni Chanuki tradycyjnie czytamy fragment z księgi Bemidbar (Parsza „Naso”),  gdzie są opisane dary wszystkich książąt plemion Izraela z powodu obecności słowa „Chanukat hamizbeach ” – „poświęcenie ołtarza ” we fragmencie czytanym w ostatni dzień święta. Podczas Chanuki może się zdarzyć, że Szabat wypadnie 2 razy, ale najczęściej wypada tylko jeden raz, tak jest w tym roku. W Szabat Chanukowy zachowujemy ciągłość naszych Parsz, ale z drugiego zwoju Tory jako Maftir czytamy fragment dotyczący szczególnego dnia Chanuki, w tym roku czwartego. Haftara (fragment z księgi Zachariasza) również jest na temat Chanuki.

W parszy „Mikec” spełniają się te sny Józefa, które doprowadziły go najpierw do niewoli w Egipcie, a później do jednego z najważniejszych stanowisk w hierarchii tamtejszej władzy.
Przed nami rozgrywa się dramat spotkania Józefa z braćmi po 22 latach braku kontaktu. I jesteśmy świadkami spełnienia jednego ze snów Józefa – bracia kłaniają się w jego obecności, nie wiedząc kim naprawdę jest wysoki urzędnik egipski. Tak, jak w opisie składania darów, dokładnie identyczna ilość musi być dla każdego plemienia, również w historii Józefa i jego braci powinna się wydarzyć obopólna zgoda na przeprosiny i wybaczenie. Bracia nie wiedząc przed kim stają, przechodzą długą drogę ku zrozumieniu i zgodzie.

Czas Chanuki jest czasem zastanowienia się nad swoją drogą,
wiary w swoje marzenia i dążenia do ich spełnienia jak najprędzej.

Szabat Szalom i Chag Chanuka sameach!
Rabin Stas Wojciechowicz

Parsza „Wajeszew”

Na początku naszej parszy, Jakow przebywa wraz z całą swoją rodziną w ziemi Kanaanu. Pod koniec parszy, Jakow pogrążony jest w żałobie po śmierci jednego ze swych synów i dwóch wnuków, a konflikt w jego rodzinie polaryzuje i oddala od siebie jej członków.
Dlaczego? Cóż takiego Jakow zrobił? – Osiadł.

Tytuł naszej parszy wajeszew oznacza osiadł  i dokładnie to Jakow próbuje zrobić na początku naszej parszy. Ma 105 lat i przeszedł więcej zmagań w swoim życiu niż większość krajów w całej swojej historii. Zrozumiałym jest, że jest gotowy na odpoczynek i trochę spokoju.

Jednak życie należy przeżywać. Każda chwila jest okazją do rozwoju, zmiany i odnowy. Bóg umieścił nas na świecie abyśmy wzrastali  poprzez zmaganie i dążenie do równowagi.
Gdy Jakow decyduje się porzucić poszukiwanie wyzwań, Bóg zaczyna stawiać przed nim wyzwania, to one jego znajdują.

Parsza tego tygodnia przychodzi, aby nas nauczyć, że nie należy unikać wyzwań na drodze do dobrego życia, bo to właśnie one są tym co nas do niego kieruje.

Szabat Szalom, Love, Yehoshua Ellis

 

Parsza „Wajiszlach”

Księga Rodzaju 32:4-36:43

Po dwudziestu latach po ucieczce z Kanaanu przed żądnym krwi Ezawem, Jakub, który wówczas za pomocą miski soczewicy pozbawił pierworództwa swojego bliźniaka, teraz znów ma stanąć z bratem oko w oko. Poprzedzającą konfrontację bezsenną noc spędza Praojciec na „walce z aniołem”. Żadnego z pokoleń Jakubowego klanu nie omija rodzinna tragedia: Rachela umiera wydając na świat Benjamina, Ruben traci pierworództwo, a Izaak dołącza do żony i rodziców w grzebalnej grocie Machpela. Tymczasem Ezaw mnoży się w postępie geometrycznym.

Powrotowi do Kanaanu towarzyszy refleksja dotycząca małżeństw egzogamicznych, ubrana w spersonalizowaną opowieść o jednej z córek Jakuba (proszę rzucić okiem na Rdz 46:15). Dina reprezentuje w niej dzieci Izraela, Sychem – Kananejczyków. Zadziwiające są podobieństwa w warstwie fabularnej i językowej opowieści o Dinie i Sychemie oraz o Tamar i Amnonie (2 Sm 13). Czy to nas dziwi, że Rdz 34 nie opowiada historii kobiety, lecz męską historię – jej ojca, jej braci, a nawet jej gwałciciela?

Rabinka Małgorzata Kordowicz

 

Parsza „Wajece”

Parszę w tym tygodniu rozpoczyna ucieczka Jakuba od brata Ezawa, który chciał go zabić. Jakub ucieka do Haran i pozostaje tam przez 22 lata. Gdy wiele lat później bracia sprzedają Józefa, Jakub nie widzi swojego syna przez 22 lata. Nasi mędrcy mówią, że B-g karał Jakuba aż przez 22 lata, ponieważ przez tyle czasu nie widział on swoich rodziców (chociaż musiał uciekać) i nie miał możliwości okazywania im szacunku. Uczy nas to, jak ważna jest micwa oddawania czci naszym rodzicom.

Rabin Oriel Zaretsky

Parsza „Toldot”
 
Poznajemy kolejny fragment sagi o praojcach. Rebeka i Izaak doczekują się wreszcie synów. Młodszy z bliźniaków zostaje dziedzicem obietnicy danej Abrahamowi w sposób bardzo pokrętny, co aż prosi się o komentarze. Mniej pamiętamy o tym, że Izaak okazał się wybitnym rolnikiem. Jego plony były stokroć większe niż można było oczekiwać. Zresztą nawet w obliczu głodu Izaak nie opuścił Ziemi Izraela, nie poszedł do Egiptu. Osiadł w Gerarze, a tam jego sukcesy w uprawie roli przyniosły mu bogactwo i zawiść tamtejszych mieszkańców. Wedle Biblii byli to Filistyni. Wedle historyków Filistyni przybyli później, ok. 1200 p.n.e., więc mamy tu do czynienia z anachronizmem. Jednak dla nauk moralnych czy duchowych nie ma to znaczenia. Z powodu zawiści Izaak, jak potem Jakub, musiał uchodzić.
 
Trudno nie porównać takiego obrotu wydarzeń z sytuacjami, które przeżywali Żydzi w czasach biblijnych, w średniowieczu, w XX wieku.
Czy możemy mieć pewność, że nie powtórzy się to w wieku XXI? Czyż wraz z sukcesami nie pojawiają się coraz liczniej oznaki zawiści? Czyżby nie ulegała przedawnieniu rabiniczna zasada metodologiczna, wedle której doświadczenia patriarchów symbolizują koleje historii żydowskiej?
 
Szabat Szalom
Stanisław Krajewski

 

Parsza „Chajej Sara”

Parsza Chajej Sara Parsza przypadająca na ten tydzień jest jedyną parszą
o Abrahamie, w której nie słychać głosu Boga. Chociaż w całym fragmencie wyraźnie widoczna jest Jego ręka, jednak ani razu nie słyszymy Jego głosu. Dlaczego tak jest, czego tu brakuje?

Nie ma także Sary, parsza rozpoczyna się od jej śmierci. Abraham tracąc Sarę traci więcej niż żonę, partnerkę i przyjaciółkę, traci również część łączącą go ze sferą sacrum.

W tym tygodniu uczymy się, że nasze życie rodzinne, a w szczególności nasze relacje małżeńskie stanowią fundament, na którym budujemy nasz most do tego co święte.

Szabat Szalom,
Z miłością,
Rabin Yehoshua Ellis

Parsza „Wajera”

Księga Rodzaju 18:1-22:24

Przypadający na ten tydzień fragment Tory obfituje w ważkie wydarzenia. Trzej aniołowie składają wizytę trzy dni wcześniej obrzezanemu Abrahamowi i jego połowicy, i powiadamiają ich, że mimo podeszłego wieku para zostanie rodzicami. Dwaj aniołowie kontynuują swoją misję w Sodomie i okolicach, skąd udaje im się uratować Lota i jego dwie latorośle. Po przeprowadzce klanu Abrahama do Geraru, Sara wpada w oko tamtejszemu filistyńskiemu władcy. Patriarcha gotów jest poświęcić cześć swej żony dla ratowania siebie, i potrzebna jest Boża interwencja, by Sarze na dworze Abimelecha nic złego się nie przytrafiło. Tak jak niesłusznie podejrzewane o cudzołóstwo żony, Sara zachodzi w ciążę i rodzi Izaaka. Dla Izmaela i jego matki Hagar nie ma już miejsca w Abrahamowych namiotach – Bóg ratuje ich konających z pragnienia pośród pustyni. Na Bożą prośbę ojciec wiedzie Izaaka na górę Moria, by złożyć go w ofierze. Od Państwa punktu widzenia zależy, ile razy nasz wielki Praojciec Abraham nie popisał się w Wajera: tylko jeden, dwa, a może trzy razy?

Rabinka Małgorzata Kordowicz

 Parsza „Lech lecha”

Historia rodziny Abrahama i całego narodu żydowskiego rozpoczęła się w ostatnich wersetach paszy „Noach” i rozwija się w naszym tygodniowym czytaniu Tory. Logiczną nazwą byłaby „Abraham”, nawet „Abraham i Sara” zamiast „Lech Lecha”, ale tak się nie stało, z różnych powodów. Sama nazwa paszy wskazuje na wielkie przemiany, przemieszczania fizyczne
i duchowe, poszukiwania sensu istnienia i wiele innych czynników związanych z absolutną zmianą światopoglądu.

Abraham i Sara nie tylko zmieniają imiona, oni również zmieniają swoje dotychczasowe życie, otoczenie i cały świat, który kręci się gdzieś bardzo daleko od nich. Nie jestem pewien, czy nasi przodkowie byli świadomi tego, że świat monoteizmu, założony przez nich kiedyś zwycięży i będzie najbardziej popularnym wśród różnych światopoglądów religijnych.
Wiara i przede wszystkim troska o tych, którzy znajdują się wokół nich, pozwoliły na rozwój najpierw tradycji rodzinnej, później narodowej i w końcu światowej.

Każdy z nas ma w życiu swoje „Lech Lecha”.
Nie wszyscy jednym krokiem potrafią zmienić cały świat, ale ten krok zwykle zmienia zdecydowanie więcej niż nam się wydaje.
Nie bójmy się robić pierwszego kroku.

Szabat Szalom,
Rabin Stas Wojciechowicz

Parsza  „Noah”

W parszy „Noah” czytamy o wielkiej powodzi, którą B-g zesłał by zniszczyć cały świat. Noe był cadykiem. Nasi mędrcy mówią o dwóch typach cadyków: cadyk z płaszczem i cadyk z piecykiem. Kiedy jest bardzo zimno cadyk z piecykiem włącza go pozwalając wszystkim wokół się ogrzać. To właśnie Abraham. Gdy dzieje się coś złego oferuje swoją pomoc każdemu. Z kolei cadyk z płaszczem ubiera płaszcz, tym samym troszcząc się o siebie, ale nie stara się pomóc innym. To właśnie Noe, który zbudował arkę, ale nie ocalił innych.

Bądźmy wszyscy cadykami jak Abraham!

Rabin Oriel Zaretsky

Parsza „Ki Tawo”  Dewarim 26:1 – 29:8

Po opisaniu ofiar z płodów rolnych i po przeraźliwie brzmiących przestrogach, co będzie, gdy Żydzi oddalą się od Boga, Mojżesz rozpoczyna następną mowę do ludu. Stwierdza, że choć cały Izrael widział plagi i cuda, to jednak: „nie dał wam Pan aż do dnia obecnego serca, które by rozumiało, ani oczu, które by widziały, ani uszu, które by słyszały.” (Dewarim 29,3) Oznacza to, że na początku exodusu Żydzi nie byli skłonni uznać swego związku ze Stwórcą. Nie doceniali cudów. A zatem byli podobni do nas: niedowiarkowie, nieposłuszni, skłonni do buntu. Dopiero długotrwały proces edukacyjny, którym była wędrówka, umożliwił – chwilowo – „rozumienie sercem”. Być może jest tak, że świadkowie nie dostrzegają tego wyjątkowego elementu, który stanowi o cudzie, bo w dotychczasowym życiu nie zostali do tego przygotowani? A może jest wręcz tak, że w ogóle nie ma czego spostrzec? Wymiar cudowności pojawia się dopiero w naszej interpretacji, niezbędnej dla dostrzeżenia sensu. Kiedy jesteśmy gotowi spróbować sensotwórczej interpretacji?

Stanisław Krajewski

Parsza „Szofitm”

Księga Powtórzonego Prawa 16:18-21:9

Przypadająca na ten tydzień porcja Tory ustami Mojżesza omawia prawa dotyczące osób sprawujących władzę nad Ludem Izraela: sędziów, króla, proroków i kapłanów. Nasz Nauczyciel zaczyna od pouczenia nas o konieczności powołania sędziów i innych stróżów porządku publicznego. Nakazuje sędziom podążanie za sprawiedliwością oraz porzucenie korupcji i stronniczości. Podkreśla, jak istotna jest staranność podczas śledztwa i spójne zeznania co najmniej dwóch wiarygodnych świadków przestępstwa, by móc wydać skazujący wyrok. Tora przewiduje też karę dla „świadków”, którzy chcieli doprowadzić do skazania niewinnego.
W każdym pokoleniu dokonywana jest na nowo interpretacja przepisów Prawa i winniśmy karnie poddawać się wyrokom rabinackiego Sądu Najwyższego (Sanhedrynu). Bałwochwalstwo i wróżbiarstwo zasługuje na najwyższy wymiar kary. Wśród praw dotyczących króla jest i takie, że ma mieć zawsze przy sobie zwój Tory – czy po to, by pamiętać, że nie stoi ponad Prawem? Słyszymy znów o miastach ucieczki, dowiadujemy się o prawach dotyczących wojny i działaniach w wypadku niewyjaśnionego zabójstwa. Tora jest wiecznie aktualna, ale taka mnogość odniesień do naszej obecnej sytuacji politycznej nie trafia się co tydzień…

Rabinka Małgorzata Kordowicz

 

 

Parsza „Nicawim”. Dewarim 29:9 – 30:20

Na krótko przed Nowym Rokiem 5778 wczytujemy się w Parszę Nicawim, pytając, jak możemy się przygotować do Nowego Roku? Kogo należy przede wszystkim uwzględnić w noworocznych przygotowaniach i życzeniach? Kto może stanąć przed Bogiem? Tora mówi: „Przywódcy plemion, wasza starszyzna, wszyscy ludzie Jisraela, wasze małe dzieci, wasze kobiety, konwertyta wśród twojego obozu, któremu była przydzielona praca od rąbania drewna do czerpania wody” (Księga Powtórzonego Prawa 29:9-10). Innymi słowy – każdy. Mówiąc wprost, w przygotowania do Nowego Roku włączamy wszystkich, nie wykluczając nikogo. Każdy jest niezbędny – Ty również! Proszę, dołącz do nas podczas Wielkich Świąt!

Przyjmij najserdeczniejsze życzenia spokojnego i dobrego Nowego Roku.

Rabin Michael Schudrich

Parsza „KI TAWO”. Dewarim 26:1 – 29:8

Po opisaniu ofiar z płodów rolnych i po przeraźliwie brzmiących przestrogach, co będzie, gdy Żydzi oddalą się od Boga, Mojżesz rozpoczyna następną mowę do ludu. Stwierdza, że choć cały Izrael widział plagi i cuda, to jednak: „nie dał wam Pan aż do dnia obecnego serca, które by rozumiało, ani oczu, które by widziały, ani uszu, które by słyszały.” (Dewarim 29,3) Oznacza to, że na początku exodusu Żydzi nie byli skłonni uznać swego związku ze Stwórcą. Nie doceniali cudów. A zatem byli podobni do nas: niedowiarkowie, nieposłuszni, skłonni do buntu. Dopiero długotrwały proces edukacyjny, którym była wędrówka, umożliwił – chwilowo – „rozumienie sercem”. Być może jest tak, że świadkowie nie dostrzegają tego wyjątkowego elementu, który stanowi o cudzie, bo w dotychczasowym życiu nie zostali do tego przygotowani? A może jest wręcz tak, że w ogóle nie ma czego spostrzec? Wymiar cudowności pojawia się dopiero w naszej interpretacji, niezbędnej dla dostrzeżenia sensu. Kiedy jesteśmy gotowi spróbować sensotwórczej interpretacji?

Stanisław Krajewski

 Parsza „Szoftim”

Księga Powtórzonego Prawa 16:18-21:9

Przypadająca na ten tydzień porcja Tory ustami Mojżesza omawia prawa dotyczące osób sprawujących władzę nad Ludem Izraela: sędziów, króla, proroków i kapłanów. Nasz Nauczyciel zaczyna od pouczenia nas o konieczności powołania sędziów i innych stróżów porządku publicznego. Nakazuje sędziom podążanie za sprawiedliwością oraz porzucenie korupcji i stronniczości. Podkreśla, jak istotna jest staranność podczas śledztwa i spójne zeznania co najmniej dwóch wiarygodnych świadków przestępstwa, by móc wydać skazujący wyrok. Tora przewiduje też karę dla „świadków”, którzy chcieli doprowadzić do skazania niewinnego.
W każdym pokoleniu dokonywana jest na nowo interpretacja przepisów Prawa i winniśmy karnie poddawać się wyrokom rabinackiego Sądu Najwyższego (Sanhedrynu). Bałwochwalstwo i wróżbiarstwo zasługuje na najwyższy wymiar kary. Wśród praw dotyczących króla jest i takie, że ma mieć zawsze przy sobie zwój Tory – czy po to, by pamiętać, że nie stoi ponad Prawem? Słyszymy znów o miastach ucieczki, dowiadujemy się o prawach dotyczących wojny i działaniach w wypadku niewyjaśnionego zabójstwa. Tora jest wiecznie aktualna, ale taka mnogość odniesień do naszej obecnej sytuacji politycznej nie trafia się co tydzień…

Rabinka Małgorzata Kordowicz

25 sierpnia 2017, 3 Elul 5777

Parsza „Ree”

Parsza „Ree” kontynuuje długie przemówienie Mojżesza do nowego pokolenia Izraelitów, które ma być godnym wejścia do Ziemi Obiecanej. Również nasza parsza jest trzecią z „Szewa denechemata”, siedmiu Haftarot pocieszenia, które czytamy po 9 Awa do Rosz Haszana. Podstawowym przekazem parszy jest spełnienie misji bycia narodem świętym i królestwem kapłanów, przykładem dla wszystkich innych narodów. Idea świętości polega na świadomym wyborze błogosławieństwa zamiast przekleństwa, które umożliwi osiągnięcie tego wszystkiego co przekazał Wiekuisty Mojżeszowi na górze Synaj. Mojżesz znowu zwraca uwagę całego narodu do możliwej zdrady obietnicy, którą naród Izraela dał Wiekuistemu po wyjściu z Egiptu. Przekleństwem jest same odejście z prawdziwej drogi – „jeżeli nie usłuchacie przykazań Wiekuistego, Boga waszego, i zstąpicie z drogi, którą wam wskazuję dzisiaj , idąc za bogami innymi, których nieznacie” (Dwarim 11:28, tł Iz. Cylkowa). Wydaje się, iż wybór narodu jest zbyt prostym – iść drogą Mojżesza, ale akurat na tym polega cała filozofia judaizmu, budująca nasze życie na podstawie ciągłego naprawienia – Tikunu. Podobna funkcja istnieje również u Haftarot pocieszenia, które naprawiają to, co było zburzone i pełnią nasze serca nadzieją,że świat się naprawi dzięki naszym czynnościom i łasce Boga. Tak mówi Prorok Izajasz: „Skłońcie ucho wasze , a pójdźcie do Mnie, słuchajcie, a ożyje dusza wasza, a zawrę z wami przymierze wieczne – łaski Dawidowi zapewnione” (Iz. 55:3, tł. Iz. Cylkowa).

 

Rabin Stas Wojciechowicz

18 sierpnia 2017, 26 Aw 5777

„Ekew”, Księga Powtórzonego Prawa 7:12 – 11:25

W czytanej w tym tygodniu Parszy, Mojżesz mówi nam, że powinniśmy umieszczać słowa przykazań na ramionach i pomiędzy oczami. Ten wysiłek jest niezbędny do naszego duchowego rozwoju. Gdy nasza służba Bogu pozostaje jedynie w intelektualnej i emocjonalnej sferze, jesteśmy zobowiązani przenieść ją z powrotem do świata czynów. Gdy służymy Bogu naszymi uczynkami, musimy oczyścić intencje i zrozumienie tego, co robimy. Każdy z nas służy Bogu we właściwy sobie sposób, ale nikt nie służy Bogu tylko w jeden sposób.

Rabin Yehoshua Ellis

11 sierpnia 2017, 19 Aw 5777

Czytaj więcej…