Społeczność

ORTODOKSYJNA SYNAGOGA IM. MAŁŻONKÓW NOŻYKÓW

Synagoga im. Małżonków Nożyków przy ul. Twardej 6 jest jedyną przedwojenną synagogą w Warszawie, która przetrwała II wojnę światową i do dziś pełni swoją pierwotną funkcję. Spośród około czterystu warszawskich bożnic stanowi wyjątkowe świadectwo historii oraz ciągłości życia żydowskiego w stolicy. Jest nie tylko cennym zabytkiem architektury, lecz przede wszystkim żywym miejscem modlitwy i centrum życia religijnego, społecznego oraz kulturalnego warszawskiej społeczności żydowskiej.

Synagogi od wieków powstawały w centrach żydowskich dzielnic, miasteczek i wsi. Były sercem życia religijnego i społecznego, wokół którego koncentrowały się najważniejsze instytucje wspólnoty. Tę rolę Synagoga Nożyków pełni również współcześnie. Modlą się tu Żydzi z Warszawy, całej Polski, Izraela i wielu innych krajów świata. W budynku mieści się także siedziba Naczelnego Rabina Polski – funkcję tę od 2004 roku sprawuje rabin Michael Schudrich.

Świątynię ufundowali warszawski kupiec i filantrop Zalman Nożyk oraz jego żona Rywka. W 1892 roku małżonkowie zakupili pustą parcelę przy ul. Twardej, a w latach 1898–1902 wznieśli na niej nowoczesną jak na swoje czasy synagogę. Budynek został zaprojektowany przez architektów Władysława Kozłowskiego i Jana Piankę, a jego budowę prowadził Leon Czosnowski. Utrzymany jest w stylu neoromańskim z elementami bizantyjskimi i mauretańskimi.

Synagoga została wzniesiona na planie litery „T”, z przedsionkiem nieco szerszym od głównego korpusu. Niektórzy badacze dopatrują się w tym nawiązania do prób odtworzenia układu Świątyni Jerozolimskiej na podstawie opisów zawartych w Księgach Królewskich. W chwili otwarcia była jedną z najnowocześniejszych synagog w Europie. Jej wnętrze mogło pomieścić około 800 osób (obecnie około 350), wyposażone było w gazowe oświetlenie, system ogrzewania i wentylacji oraz duże okna zapewniające doskonałe doświetlenie. Balkony babińca podtrzymują żeliwne kolumny, natomiast kopułę zwieńczoną Gwiazdą Dawida wspiera osiem kolumn z granitu karraryjskiego. Ściana wschodnia (mizrach) z Aron ha-Kodesz została wyłożona marmurem.

Uroczyste otwarcie synagogi odbyło się 25 maja 1902 roku, w święto Lag ba-Omer (18 ijar 5662 roku według kalendarza żydowskiego). Nabożeństwo poprowadził rabin Perlmutter, śpiewał wybitny kantor Lewinson z 60-osobowym chórem pod dyrekcją Abrahama Cwi Dawidowicza. W kolejnych latach synagoga zasłynęła jako ważny ośrodek muzyki synagogalnej i kształcenia kantorów. Od 1933 roku funkcję kantora pełnił tu światowej sławy Gerszon Sirota.

Po śmierci fundatorów – Zalmana w 1903 roku i Rywki w 1914 roku – zgodnie z ich testamentem synagoga została nieodpłatnie przekazana Warszawskiej Gminie Żydowskiej. Darczyńcy zastrzegli zachowanie pełnej nazwy świątyni, jej trwałego ortodoksyjnego charakteru oraz obowiązek odmawiania podczas świąt modlitwy El Male Rachamim za fundatorów, którzy nie doczekali się potomstwa. Do dziś rocznica otwarcia synagogi obchodzona jest w okresie święta Lag ba-Omer.

Podczas niemieckiej okupacji synagoga znalazła się na terenie tzw. małego getta. Choć została zdewastowana i uszkodzona, jej konstrukcja nie została zniszczona. Budynek wykorzystywano między innymi jako magazyn paszy dla koni. Dzięki zachowaniu konstrukcji już po prowizorycznej odbudowie w 1951 roku mogły się tu ponownie spotykać i modlić osoby ocalałe z Zagłady oraz Żydzi powracający po wojnie do Warszawy.

Po wydarzeniach marca 1968 roku synagoga została zamknięta, a życie religijne warszawskiej społeczności żydowskiej niemal całkowicie zamarło. Po przeprowadzeniu sześcioletniego remontu świątynię ponownie otwarto 18 kwietnia 1983 roku – w 40. rocznicę wybuchu powstania w getcie warszawskim. Od tego czasu pozostaje najważniejszym miejscem modlitwy oraz centrum życia żydowskiego w stolicy.

Dziś w Synagodze Nożyków odbywają się codzienne i świąteczne nabożeństwa, obchody Szabatu i wszystkich świąt żydowskich, a także uroczystości rodzinne. Pod chupą zawierane są małżeństwa, dzieci wprowadzane są do społeczności, a podczas Bar Micwy i Bat Micwy młodzież rozpoczyna dorosłe życie religijne, przyjmując odpowiedzialność za wypełnianie micw. Odprawiane są również modlitwy związane z ważnymi rocznicami oraz wydarzeniami istotnymi dla społeczności żydowskiej.

Synagoga pozostaje także ważnym ośrodkiem życia społecznego i kulturalnego. Przy niej działa Gmina Wyznaniowa Żydowska w Warszawie – moralny i prawny spadkobierca przedwojennych gmin żydowskich. Organizowane są tu koncerty, wystawy, spektakle teatralne, wykłady oraz inne wydarzenia poświęcone kulturze i historii Żydów. Świątynię odwiedzają zarówno wierni, jak i liczni goście z Polski i zagranicy zainteresowani historią oraz współczesnym życiem żydowskiej Warszawy.

W 2024 roku przeprowadzono remont północnej elewacji synagogi, dofinansowany ze środków Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji.

MYKWA

W podziemiach budynku przy ul. Twardej 6 Gmina Wyznaniowa Żydowska w Warszawie prowadzi czynną mykwę dla kobiet i mężczyzn, z odpowiednio przygotowanym zapleczem. Słowo „mykwa” oznacza „zbiór” i odnosi się do basenu, w którym gromadzona jest woda naturalna, nietknięta ludzką ręką – np. deszczowa, rzeczna lub ze źródeł podziemnych.

W tradycji żydowskiej mykwa (łaźnia rytualna) ma tak duże znaczenie, że talmudyści uznali jej budowę za ważniejszą nawet niż wzniesienie synagogi. Korzystają z niej zarówno mężczyźni, jak i kobiety, a zanurzenie związane jest z określonymi aktami rytualnymi. Choć przypomina kąpiel, jej sens jest duchowy, a nie higieniczny. Zgodnie z prawem żydowskim osoba zanurzająca się powinna być wcześniej umyta fizycznie.

W mykwie można również zanurzać nowo zakupione naczynia.

Cennik dla członków Gminy: kobiety i mężczyźni – 20 PLN, naczynia – 10 - 30 PLN.

Osoby chcące skorzystać z mykwy prosimy o kontakt: mykwa@jewish.waw.pl Wizytę należy umówić co najmniej dzień wcześniej.

POSTĘPOWA SYNAGOGA EC CHAIM

Ec Chaim to postępowa i egalitarna synagoga dostępna dla członków warszawskiej społeczności żydowskiej. W każdy Szabat odbywają się tu modlitwy w piątek i sobotę, połączone ze wspólną kolacją oraz sobotnim lunchem. Miejsce to jest otwarte dla rodzin z dziećmi – podczas modlitw działa szkółka szabatowa, a w czasie świąt i wydarzeń zapewniana jest opieka nad najmłodszymi.

Członkowie Ec Chaim wspólnie obchodzą święta żydowskie i integrują się podczas corocznego Szabatonu. Posługę duchowną od początku istnienia wspólnoty pełni rabin Stas Wojciechowicz, zatrudniony przez Gminę Wyznaniową Żydowską w Warszawie. Prowadzi on modlitwy oraz Kurs Podstaw Judaizmu, stanowiący wprowadzenie do procesu konwersji. Od 2021 roku Ec Chaim należy do Europejskiej Unii Judaizmu Postępowego.

„Pod dachem współczesnej Gminy Wyznaniowej Żydowskiej w Warszawie mieści się wiele nurtów judaizmu. Tradycja mówi o siedemdziesięciu wizerunkach Tory, oryginalnych i prawdziwych w najwyższym stopniu. Każdy członek Gminy ma dziś pełną możliwość wyboru własnej żydowskiej drogi, zależnie od duchowych, kulturalnych i społecznych potrzeb.”

Rabin Stas Wojciechowicz