Odwiedź nas
Cmentarz Żydowski przy ul. Okopowej został założony w 1806 roku na niewielkiej działce położonej wówczas poza granicami Warszawy. Dziś zajmuje powierzchnię 33,4 hektara i należy do największych cmentarzy żydowskich na świecie. Spoczywa tu ponad 200 tysięcy osób – przywódców duchowych, rabinów i cadyków, działaczy politycznych i społecznych, przemysłowców, bankierów, artystów, twórców kultury żydowskiej oraz osób szczególnie zasłużonych dla polskiej nauki, gospodarki i życia publicznego. Nekropolia jest również miejscem pochówku tysięcy bezimiennych ofiar warszawskiego getta oraz wielu pokoleń warszawskich Żydów.
Przez ponad dwa stulecia cmentarz stał się wyjątkowym świadectwem historii jednej z największych społeczności żydowskich świata. Zachował materialne ślady życia, tradycji i różnorodności warszawskich Żydów, którzy na przełomie XIX i XX wieku tworzyli największą społeczność żydowską na świecie. Dziś nekropolia pozostaje ważnym miejscem pamięci, modlitwy oraz dziedzictwa kulturowego.
Spacerując po kolejnych sektorach cmentarza, można zobaczyć kwatery ortodoksyjnych Żydów, chasydów, przedstawicieli środowisk postępowych i rewolucyjnych. Obok skromnych macew znajdują się monumentalne grobowce rodzin przemysłowców i bankierów oraz nagrobki intelektualistów, artystów, lekarzy, działaczy politycznych i społecznych. Wśród hebrajskich inskrypcji odnaleźć można również napisy w językach polskim, rosyjskim, niemieckim i jidysz, odzwierciedlające wielokulturowy charakter dawnej Warszawy.
Wyjątkowym elementem nekropolii jest największy na świecie zbiór oheli – 42 mauzolea wzniesione nad grobami cadyków, charyzmatycznych przywódców duchowych chasydyzmu. Każdego roku przybywają tu tysiące pielgrzymów z całego świata, pozostawiając w ohelach karteczki z modlitwami i prośbami, zwane kwitłech.
Na cmentarzu znajduje się także wiele wybitnych dzieł sztuki sepulkralnej. Szczególne miejsce zajmują prace Abrahama Ostrzegi – jednego z najwybitniejszych żydowskich rzeźbiarzy okresu międzywojennego, który łączył nowoczesne formy z tradycją sztuki żydowskiej.
Podczas II wojny światowej cmentarz, położony przy granicy warszawskiego getta, odegrał szczególną rolę. Przez jego teren przebiegały trasy szmuglu żywności, a w specjalnie przygotowanych grobach urządzano kryjówki dla osób ukrywających się po aryjskiej stronie. Jedna z takich kryjówek, znajdująca się w sektorze 41, jest obecnie udostępniona zwiedzającym. Na terenie nekropolii znajdują się także wspólne mogiły ofiar getta.
Od 2023 roku przy głównej bramie cmentarza znajduje się nowy pomnik upamiętniający dziesiątki tysięcy ofiar warszawskiego getta, wzniesiony nad wspólną mogiłą. W drodze do pomnika Janusza Korczaka (Henryka Goldszmita) warto zatrzymać się przy upamiętnieniu grupy Oneg Szabat, dzięki której zachowały się bezcenne dokumenty i świadectwa życia w getcie warszawskim. Obok znajduje się również pomnik poświęcony Alexowi Dancygowi – historykowi, edukatorowi i nestorowi przewodników po żydowskiej Warszawie, porwanemu i zamordowanemu przez Hamas w Strefie Gazy.
Właścicielem cmentarza jest Gmina Wyznaniowa Żydowska w Warszawie. Jest to jedyny cmentarz żydowski w Warszawie, na którym do dziś odbywają się pochówki.
Cmentarz jest wpisany do rejestru zabytków od 1973 roku i należy do najcenniejszych zabytków Warszawy. Co roku odwiedzają go dziesiątki tysięcy osób z Polski i całego świata – potomkowie warszawskich Żydów, pielgrzymi, badacze historii oraz turyści.
Przed wejściem na teren cmentarza mężczyzn obowiązuje nakrycie głowy. Nekropolia jest zamknięta w święta żydowskie oraz wybrane święta państwowe.
Przed wizytą lub w celu odnalezienia konkretnego grobu warto skorzystać z internetowej wyszukiwarki dostępnej na stronie cemetery.jewish.org.pl, zawierającej fotografie i dane dotyczące ponad 82 tysięcy nagrobków.
Koszt biletu: 20 PLN
Baza danych pozyskana z nagrobków na cmentarzu żydowskim przy ul. Okopowej